Türkiye’de ağır ticari segmentte elektrikli kamyonlara yönelik dönüşümle birlikte, çekiş bataryalarının yerli geliştirilmesi ve uluslararası standartlarla uyumlu üretim yaklaşımları stratejik bir odak hâline geliyor. Lityum-demir-fosfat (LFP) kimyasına sahip batarya hücrelerinin yerli Ar-Ge ve üretim projeleriyle desteklenmesi, hem tedarik zinciri bağımsızlığını hem de uzun ömürlü, güvenli enerji depolama çözümlerini hedefleyen bütüncül bir sanayi yaklaşımını güçlendiriyor. Türkiye’de kurulan LFP odaklı hücre ve enerji depolama tesisleri ile ağır ticari araçlar için planlanan batarya hücresi üretim yatırımları, elektrikli kamyon platformlarının yerli batarya ekosistemiyle beslenmesini mümkün kılan altyapıyı kademeli olarak oluşturuyor.
Sektörel ve Teknik Yaklaşım: LFP Tabanlı Enerji Depolama Mimarileri
Elektrikli kamyonlarda kullanılan yüksek gerilimli batarya sistemleri; yoğun yük profilleri altında uzun süreli işletimi destekleyebilecek enerji yoğunluğu, mekanik dayanım, ısıl kararlılık ve çevrim ömrü gibi birbiriyle ilişkili kriterler üzerine inşa ediliyor. LFP kimyası, ağır ticari uygulamalarda özellikle ısıl dayanım, döngü ömrü ve güvenlik açısından tercih edilen çözümler arasında yer alırken, yerli hücre ve modül geliştirme çalışmaları bu alanlarda bağımsız mühendislik kabiliyetinin güçlendirilmesini amaçlıyor.
Yüksek kapasiteli batarya paketlerinin tasarımında hücre dizilim mimarisi, modül ve paket seviyesinde mekanik koruma, sıvı veya hava bazlı soğutma düzenekleri ve yüksek güçlü şarj/deşarj koşullarına uygun güç elektroniği topolojileri birlikte ele alınıyor. Uzun yol ve dağıtım lojistiğinde kullanılan elektrikli kamyonlarda, batarya paketlerinin şasiye entegrasyonu, titreşim ve darbe yükleri altında yapısal dayanım ve servis kolaylığı gibi parametreler tasarım kararlarında belirleyici oluyor.
LFP temelli yerli batarya modüllerinin ağır ticari kullanım profillerine göre optimize edilmesi; hücre içi kimyasal yapıdan batarya yönetim sistemi (BMS) algoritmalarına, termal yönetim stratejilerinden ömür tahmin modellerine kadar geniş bir mühendislik alanını kapsıyor. Bu yaklaşımda, yüksek akımlı şarj/deşarj koşullarında hücre sıcaklığının kontrol altında tutulması, termal kaçak riskinin sınırlandırılması ve öngörülebilir kapasite kaybı eğrilerinin modellenmesi öne çıkan teknik başlıklar arasında yer alıyor.
Standartlar ve Test Altyapısı: IEC 62660-2 ve Avrupa Normlarıyla Uyum
Elektrikli kamyonlarda kullanılan çekiş bataryalarının güvenlik ve performans testleri, uluslararası standartlara dayalı bir denetim çerçevesiyle yürütülüyor. IEC 62660-2 standardı, elektrikli ve hibrit elektrikli araçlarda kullanılan lityum-iyon hücrelerin güvenilirlik ve kötüye kullanım (abuse) davranışlarını değerlendirmeye yönelik test prosedürlerini tanımlayan temel normlar arasında yer alıyor. Bu kapsamda hücreler; kapasite, döngü ömrü, yüksek ve düşük sıcaklık performansı, kısa devre, aşırı şarj/aşırı deşarj ve mekanik zorlanma senaryolarına benzer koşullar altında test edilerek, batarya sistem tasarımına girdi sağlayan veriler üretiyor.
Araç seviyesinde ise Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu çatısı altında yayımlanan UNECE R100 düzenlemesi, elektrikli tahrik sistemine ve şarj edilebilir enerji depolama sistemi (REESS) güvenliğine ilişkin kapsamlı gereklilikler ortaya koyuyor. Bu düzenleme; yüksek gerilimli sistemlerde elektrik çarpmasına karşı koruma, yalıtım direnci, mekanik bütünlük, su etkilerine maruz kalma sonrası güvenlik ve batarya paketlerinin güvenli işletim koşullarını esas alan testleri içeren birleşik bir çerçeve sunuyor. Özellikle ağır ticari sınıfta tip onayı süreçlerinde, batarya paketlerinin bu düzenleme kapsamında tanımlanan testlerden geçmesi uluslararası kabul açısından önem taşıyor.
Avrupa Birliği’nde elektrikli tahrik sistemleri ve bileşenlerine ilişkin farklı ürün grupları için yayımlanan normlar bulunuyor. Elektrikli destekli bisikletlere yönelik EN 15194 standardı, doğrudan ağır ticari araçlar için hazırlanmış olmasa da, elektrikli tahrik bileşenlerinin güvenlik, dayanım ve elektromanyetik uyumluluk gereklilikleri açısından referans teşkil eden Avrupa standardı örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu tür normlardan edinilen deneyim ve test metodolojileri, yüksek gerilimli ağır ticari uygulamalarda kullanılacak alt bileşenlerin tasarım ve doğrulama yaklaşımlarına uyarlanarak değerlendirilebiliyor.
Türkiye’de LFP odaklı yeni yatırımlar ve ticari araç batarya hücresi üretimi için planlanan ortak girişimler, hem hücre seviyesindeki IEC 62660-2 testlerini hem de paket seviyesindeki UNECE R100 uyumluluğunu hedefleyen bir belgelendirme altyapısının yerli olarak kurulmasına zemin hazırlıyor. Bu çerçeve, elektrikli kamyon üreticileri açısından ihracat pazarlarında teknik kabul süreçlerini destekleyen bir standart uyum stratejisi anlamına geliyor.
Ulusal ve Uluslararası Çerçeve: AB Emisyon Hedefleri ve Sınır Aşan Taşımacılık
Avrupa Birliği, ağır ticari araçlara yönelik ilk kapsamlı CO₂ emisyon standartlarını 2019/1242 sayılı Tüzük ile hayata geçirerek, yeni kamyon filolarında belirli tarihler için kademeli emisyon azaltım hedefleri tanımlamış durumda. Güncellenen düzenlemelerle 2030 ve sonrasına uzanan daha sıkı hedefler, sıfır emisyonlu ağır ticari araçların yaygınlaşmasını teşvik eden bir politika çerçevesi oluşturuyor. Bu hedefler, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve ağır ticari karayolu taşımacılığının karbonsuzlaştırılması stratejileriyle uyumlu şekilde, batarya elektrikli ve diğer sıfır emisyonlu araç çözümlerinin hızla devreye alınmasını öngörüyor.
Avrupa’da ağır ticari taşımacılığın sıfır emisyonlu araçlara geçişinde batarya elektrikli kamyonlar ana teknoloji yönelimlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Farklı üreticilerin geliştirdiği batarya elektrikli çekiciler ve dağıtım kamyonları, uzun menzilli ve bölgesel taşımacılık senaryolarında pilot projeler ve kiralama modelleri aracılığıyla devreye alınıyor. Bu kapsamda Türkiye’de üretilecek elektrikli ağır ticari platformlar da, Avrupa’daki emisyon standartları ve şarj altyapısı yatırımlarıyla uyumlu olacak şekilde tasarlanarak sınır aşan taşımacılıkta rekabetçi bir konum hedefliyor.
Ar-Ge, Mühendislik ve Yerli Ekosistem Gelişimi
LFP hücre ve modül teknolojilerinin yerlileştirilmesine yönelik programlar, Türkiye’de enerji depolama sistemleri alanında oluşan ekosistemi ağır ticari uygulamalarla daha güçlü bir bağlamda ilişkilendiriyor. LFP hücre üretim tesisleri, enerji depolama sistemleri entegratörleri ve otomotiv odaklı batarya tasarım ekiplerinin birlikte çalışmasıyla; kamyon segmentine uygun modül boyutları, gerilim seviyeleri, termal yönetim çözümleri ve güvenlik fonksiyonları kademeli olarak optimize ediliyor.
Ar-Ge çalışmalarında; ömür ve güvenlik odaklı test döngüleri, ağır yük profillerini temsil eden çalışma senaryoları, soğuk–sıcak iklim koşullarına uyum ve hızlı şarj stratejilerinin batarya sağlığına etkileri birlikte değerlendiriliyor. Batarya yönetim sistemleri için geliştirilen algoritmalar, hücre dengeleme, durum kestirimi (SOC/SOH) ve termal izleme fonksiyonlarını ağır ticari kullanım koşullarına uyarlayan parametrik yapılar içeriyor. Bu kapsamda, batarya paketlerinin hem hücre hem modül hem de sistem düzeyinde sanal doğrulama (simülasyon) ve fiziksel testlerle desteklenmesi, standarda uyumlu ve yüksek güvenlik seviyesine sahip ürün gamı oluşturulmasını hedefliyor.
Genel Değerlendirme ve Sektörel Yansımalar
Elektrikli kamyon segmentinde yerli LFP batarya teknolojisinin entegrasyonu, Türkiye’de ağır ticari araçlar için uzun ömürlü, güvenli ve standart uyumlu enerji depolama çözümlerinin geliştirilmesini destekleyen stratejik bir adım olarak öne çıkıyor. Hücre seviyesinde IEC 62660-2 gibi performans ve kötüye kullanım testlerini, paket seviyesinde ise UNECE R100 gibi araç güvenliği odaklı düzenlemeleri temel alan bir belgelendirme çerçevesi, yerli üretim batarya sistemlerinin uluslararası pazarlarda teknik kabulünü kolaylaştırıyor.
Buna paralel olarak, Avrupa’daki ağır ticari emisyon hedefleri ve sıfır emisyonlu araç yaygınlaştırma politikaları; Türkiye’de geliştirilen elektrikli kamyon platformlarının sınır aşan taşımacılıkta rekabetçi kalabilmesi için batarya teknolojilerinin hem enerji yoğunluğu hem de güvenlik ve standart uyumluluğu açısından belirli bir eşiğin üzerine çıkmasını zorunlu kılıyor. Yerli LFP batarya entegrasyonu, bu gereklilikleri karşılamaya dönük Ar-Ge, üretim ve sertifikasyon süreçlerinin koordineli ilerlemesini sağlayarak, uzun vadede elektrikli ağır ticari araçlarda daha bağımsız, güvenli ve verimli bir tedarik yapısının kurulmasına katkı sunuyor.
